Meer dan 75 artiesten sieren dit jaar de line-up van Jazz Middelheim, maar de meeste ogen - en oren - zullen gericht zijn op Stéphane Galland. De gerespecteerde Belgische drummer, componist en grensverlegger is benoemd tot Artist in Residence voor deze speciale comeback-editie. Deze onderscheiding benadrukt zijn ongeëvenaarde vermogen om ritme te verweven tot een universeel muzikaal tapijt. Gedurende vier dagen zal Galland op het festival te vinden zijn met vier verschillende optredens, elk een portaal in zijn gevestigde maar zich steeds ontwikkelende kunstenaarschap. Van het hypnotiserende minimalisme van KANDA tot het generatievuurwerk van The Gallands, de extatische electro-trance jazz van Songshan met Jeroen Van Herzeele en de polyritmische storm van The Rhythm Hunters, deze residentie is niet zomaar een boeking - het is een masterclass in heruitvinden.

Maar wie is deze man precies? Gallands verhaal begint niet op het podium maar in een kinderkamer. Hij kreeg zijn eerste drumstel toen hij drie jaar oud was en dat was het begin van een levenslange obsessie met ritme. Geboren in 1969 in een muzikale familie in België, was zijn traject allesbehalve gewoon. Op zijn negende studeerde hij klassieke percussie aan het conservatorium van Hoei; op zijn elfde begon hij aan jazzverkenningen met jeugdvriend Eric Legnini, een pianist die later zelf een legende zou worden. Op zijn dertiende deelde Galland de podia met de jazzelite van België, waarbij zijn vroegrijpe talent al een tipje van de sluier oplichtte van de visionair die hij zou worden.

Maar Gallands genialiteit ligt niet alleen in zijn technische bekwaamheid. Zijn onverzadigbare nieuwsgierigheid - een verlangen om grenzen tussen genres, culturen en tijdperken op te lossen - definieert hem. Voor Galland is ritme een universele taal die bloeit door diversiteit: hoe meer je de cadans van verre tradities absorbeert, hoe rijker je eigen ritmische vocabulaire wordt.

In 1992 was Galland medeoprichter van AKA MOON, een trio dat drie decennia lang zijn belangrijkste laboratorium zou worden. Samen met saxofonist Fabrizio Cassol en bassist Michel Hatzigeorgiou herdefinieerde hij jazz als een wereldwijd gesprek. Hun meer dan 25 (!!) albums zijn sonische paspoorten waarin West-Afrikaanse griot tradities, Zuid-Indiase karnatische ritmes, Balkan volksmelodieën en avant-gardistische experimenten samenkomen.

De samenwerkingen van AKA MOON lezen als een Verenigde Naties van muziek: De soulvolle zang van het Malinese icoon Oumou Sangare, de donderende sabar-ensembles van de Senegalese drumlegende Doudou N'diaye Rose en de mathematische precisie van de Zuid-Indiase mridangamvirtuoos Umayalpuram K. Sivaraman. Gallands polyritmische vloeiendheid - het vermogen om meerdere maatsoorten in een samenhangende puls te gieten - werd de ruggengraat van de band.

Maar zoals verwacht zou de samenwerkingsgeest van Galland veel verder reiken dan AKA MOON. Hij deelde podia met jazztitanen als Joe Zawinul en Toots Thielemans, versmolt tradities met de Turkse percussiepionier Misirli Ahmet, voedde het futurisme van de Armeense pianist Tigran Hamasyan en werkte meer dan 8 jaar samen met de Libanese trompettist Ibrahim Maalouf. In 2011 lanceerde hij LOBI, een ensemble van muzikanten uit Guadeloupe, Armenië, Bulgarije, Turkije en Spanje - een metafoor voor de kracht van muziek om verschillende werelden met elkaar te verbinden.

Zijn soloproject in 2017, The Mystery of KEM, markeerde een scharniermoment in zijn artistieke onderzoek - een meeslepende verkenning van ritme als een levende, evoluerende taal. Hier verweefde Galland zijn diepgaande studie van wereldwijde ritmische tradities met zijn eigen innovaties en creëerde zo een nieuw percussief vocabulaire. Het project werd ook een brug tussen generaties, omdat hij zowel zijn ontdekkingen documenteerde als jongere muzikanten begeleidde. Om nog een extra laag van interculturele dialoog toe te voegen, nodigde hij de Karnatische fluitvirtuoos Ravichandra Kulur uit, die de Zuid-Indiase melodische vloeiendheid vermengde met zijn eigen ritmische experimenten. “Ik hou er gewoon van om te experimenteren met nieuwe benaderingen van ritme en werk eraan totdat ze mijn 'systeem' integreren, dat ze mijn eigen natuurlijke vocabulaire verrijken en me helpen om muziek te creëren die veel invloeden in zich heeft, zonder te proberen te imiteren of te klinken als een specifieke traditie.”

Gallands nieuwsgierigheid beperkt zich niet tot optredens. Als professor aan de Koninklijke Conservatoria van Brussel en Antwerpen begeleidt hij jonge artiesten en laat hen zelfs de meest ingewikkelde ritmes in zich opnemen - niet als technische uitdagingen, maar als een tweede natuur. Zijn onderwijsfilosofie draait om transformatie: wat begint als een complex patroon moet oplossen in instinct en zo persoonlijk worden als een hartslag. “Speel niet alleen ritmes,” benadrukt hij. “Laat ze in je wonen. Totdat het onbekende onvermijdelijk voelt.”

Zijn master thesis - Hedendaagse Jazzritmes: A Dialogue Between Tradition and Innovation - onderzoekt hoe ritme culturele grenzen kan overstijgen. “Onderwijs gaat niet alleen over het delen van concepten,” legt hij uit. “Het gaat erom muzikanten uit te rusten met de middelen om ritme diepgaand te verkennen en hun oren, lichamen en intuïtie te trainen totdat nieuwe patronen instinctief aanvoelen. Of het nu gaat om conservatoriumworkshops of bandrepetities, ik richt me op deze onderdompeling: we herhalen, we deconstrueren, we spelen totdat complexe ritmes een tweede natuur worden. Alleen dan kan echte creativiteit stromen”. Dit ethos vormt de brandstof voor zijn recente ondernemingen. The Rhythm Hunters, een collectief dat wereldwijde folktradities onderzoekt door een jazzlens, en een elektronisch-akoestisch trio dat analoog en digitaal laat vervagen, laten een kunstenaar zien die zelfgenoegzaamheid weigert. “Elk project is een nieuw mysterie om te onthullen en een nieuwe uitdaging om te overwinnen.”

Deze drang naar vernieuwing is de reden waarom Galland een Jazz Middelheim residentie verdient. Elk optreden is een op zichzelf staand universum dat het genie van Galland laat zien: een kameleon van het ritme.

Vrijdag: Stéphane Galland: KANDA

Birdland: 18:00-18:45

De residentie opent met KANDA, een trio met bassiste Louise van den Heuvel en fluitiste Lúcia Pires. Genoemd naar een woord dat “liefde” en “wortel” echoot in verschillende talen, schommelt KANDA tussen akoestische puurheid en elektronische experimenten. De fluit van Pires en de bas van Van den Heuvel verankeren de set in organische warmte, terwijl elektronische blaasinstrumenten (EWI) en effecten de set naar kosmische abstractie stuwen. De drums van Galland fungeren zowel als brug als ontregelaar en weven fragiele melodieën in percussieve stormen. KANDA gaat over een gemeenschappelijk creatief proces dat geslacht, leeftijd, genres en geluiden (zowel akoestisch als elektronisch) mengt.

Zaterdag: Elvin & Stéphane Galland - The Gallands, ft. Selah Sue & DJ Grazzhoppa

Birdland: 22:30-23:30

Dag twee staat in het teken van familie. Samen met zijn zoon Elvin - een keyboardwonder en getalenteerd producer van elektronische muziek - onthult Galland The Gallands, een genrevervagende extravaganza. De Belgische soulsensatie Selah Sue leent haar fluwelen zang, terwijl turntablist DJ Grazzhoppa hiphop in de mix scratcht. De set is een totale caleidoscoop: jazz harmonieën botsen met breakbeats, R&B grooves smelten samen in psychedelische synth-scapes en vader-zoon telepathie staat centraal. “Spelen met Elvin is als het ontdekken van een nieuwe muzikale taal,” zegt Galland. “Hij brengt zijn perspectief mee als productieve producer in pop en hiphop - werelden die verschillen van de mijne. In het begin zorgde die afstand ervoor dat we aarzelden om samen te werken. Maar nu is dat contrast precies wat het magisch maakt. Zijn productiegevoeligheden dwingen me om anders te spelen, terwijl mijn ritmische aanpak zijn keuzes beïnvloedt. We ontmoeten elkaar ergens daartussenin en die uitwisseling creëert iets wat we geen van beiden alleen zouden kunnen maken.”

Zondag: Jeroen Van Herzeele & Stéphane Galland

Birdland: 17:00 - 17:45

De derde dag biedt opnieuw een unieke samenwerking, dit keer met de iconische Belgische saxofonist Jeroen Van Herzeele. Geïnspireerd door China's heilige Songshan Mountain, versmelt hun electro-trance jazz Van Herzeele's serpentine sax, EWI en modulaire synthlijnen met Galland's getriggerde drums. De liveshow, aangevuld met meeslepende visuals, weerspiegelt de thema's die door hun recente album schijnen (dat op 6 juni tijdens Jazz Middelheim wordt uitgebracht): de grootsheid van de natuur, spirituele opstijging en de vreugde van creatie.

Maandag: Stéphane Galland & The Rhythm Hunters XTNDD

Concertzaal: 19:50-20:40

Op de laatste dag bereikt de residency zijn hoogtepunt met The Rhythm Hunters XTNDD, een uitgebreide tienkoppige versie van Gallands eerder beschreven globetrottende ensemble. Vier nieuwe leden versterken de polyritmische georganiseerde chaos. “Het gaat over het verkennen van ritme, het jagen op verschillende versies ervan alsof ons leven ervan afhangt. En met een team van 10 zullen we zeker op veel ritmes jagen...”. Klik hier om naar hun titelloze album 2024 te luisteren.

Als Artist in Residence van Jazz Middelheim belichaamt Galland de geest van het festival: gedurfd, eclectisch en resoluut vooruitdenkend. Zijn vier acts verklaren dat ritme geen beperking maar een bevrijding is, dat traditie en innovatie geen vijanden maar geliefden zijn en dat muziek op zijn best muren opheft en collectieve transcendentie oproept.

Op zijn 55ste vertoont Galland geen tekenen van vertraging. Met de release van Songshan en geruchten over een vervolg op Mystery of KEM, blijft zijn reis naar onbekende gebieden gaan. Maar voor nu zijn de schijnwerpers in juni gericht op Park Den Brandt. Terwijl we ons klaarmaken om de gordijnen op te trekken, klinkt één waarheid duidelijk door: het ritme van Stéphane Galland is een kompas dat ons naar sonische horizonten leidt die we ons nog niet kunnen voorstellen. Het podium is klaar. De drums zijn gestemd. We hoeven alleen nog maar te luisteren.