In dit hoofdstuk van de serie over het bepalende werk van de headliners van Jazz Middelheim, richten we ons op Jan Garbarek - de Noorse saxofoonmeester wiens etherische soundscapes en grensverleggende samenwerkingen jazz al bijna vijf decennia hebben gedefinieerd. Geworteld in de avant-garde en geïnspireerd door grootheden als John Coltrane en Pharoah Sanders, groeide Garbareks muziek uit tot een unieke fusie van Scandinavische volksmelodieën, spirituele diepgang en moderne improvisatie. In aanloop naar zijn langverwachte optreden op Jazz Middelheim zijn hier vijf cruciale albums die de essentie van Garbareks artistieke evolutie mooi weergeven.

Witchi-Tai-To (1974) - [luister hier]

Bobo Stenson (piano), Jan Garbarek (saxofoon), Palle Danielsson (bas), Jon Christensen (drums)

Begin jaren zeventig versnelde Garbareks zoektocht om zijn eigen stem te vinden met zijn samenwerking met ECM Records en een kring van Scandinavische vernieuwers. Witchi-Tai-To laat het moment horen waarop de felle energie van zijn avant-garde roots samenkomt met een opkomende melodische helderheid en atmosferische subtiliteit. Bij het interpreteren van composities van Carla Bley, Charlie Haden en Don Cherry balanceert Garbareks spel vrije expressie met herkenbare thema's en toegankelijke structuren. Dit album wordt alom beschouwd als een mijlpaal in zowel ECM's catalogus als in de jazzgeschiedenis - de geboorte van wat 'the Nordic sound' zou worden.

Belonging (1974) - [luister hier]

Belonging, een baanbrekende samenwerking met pianist Keith Jarrett, introduceerde het zogenaamde European Quartet, waarbij de expressieve, harmonisch rijke piano van Jarrett werd gecombineerd met de kristalheldere saxofoonklank en lyrische eenvoud van Garbarek. Dit album was het eerste van verschillende albums voor ECM die een unieke Europese benadering van jazzimprovisatie en -compositie zouden definiëren. De chemie tussen de muzikanten creëerde ruimtelijke, contemplatieve muziek die een toetssteen van de moderne jazz blijft.

Folk Songs (1981) - [luister hier]

Charlie Haden (bas), Jan Garbarek (tenor- en sopraansax), Egberto Gismonti (gitaar en piano)

Garbarek zei ooit: “Het enige element van jazz dat ik bewaar is improvisatie.” Zijn eindeloze zoektocht naar nieuwe klanken bracht hem diep in het rijk van de Scandinavische volksmuziek - gewaardeerd om haar rauwe authenticiteit en elementaire kracht. Folk Songs distilleert die puurheid, met Garbareks vibratoloze, vloeiende saxofoontoon teruggebracht tot de essentie. Het samenspel tussen Garbarek, Haden en Gismonti levert een betoverende mix op van jazz en folktradities, waar delicate texturen onverwacht exotisme ontmoeten, vooral door Gismonti's 12-snarige gitaar.

Officium (1994) - [luister hier]

Garbareks fascinatie voor spiritualiteit en transcendentie culmineerde in Officium, een baanbrekende samenwerking met het Hilliard Ensemble, befaamde vertolkers van Renaissance vocale muziek. Geïnspireerd door de late spirituele exploraties van John Coltrane en de heropleving van Gregoriaanse gezangen, combineert dit album de sobere schoonheid van modale motetten uit de Renaissance met de lange, betoverende saxofoonlijnen van Garbarek. Opgenomen in een galmend Oostenrijks klooster, maakt de ruime akoestiek integraal deel uit van het geluid, waardoor je als luisteraar wordt ingepakt in een diepe, meditatieve trance. Officium werd een wereldwijd fenomeen en overschreed de grenzen tussen jazz, klassiek en sacrale muziek.

Dresden: In Concert (2009) - [luister]

Jan Garbarek Groep: Garbarek (sax, wilgenfluit), Rainer Brüninghaus (piano, keyboards), Manu Katche (drums), Yuri Daniel (bas)

Hoewel Garbarek geroemd wordt om zijn diverse studio-samenwerkingen, blijven zijn live-optredens met zijn klassieke kwartet centraal staan in zijn artistieke identiteit. De Jan Garbarek Group, opgericht in 1978, kristalliseerde deze live-energie, maar het duurde tot 2009 - de 40e verjaardag van ECM - voordat een live-album de volledige reikwijdte van hun sound vastlegde. Dresden In Concert is een twee uur durende tour de force, waarop composities uit Garbareks hele catalogus opnieuw worden beluisterd en radicaal opnieuw geïnterpreteerd. Net als Keith Jarrett's Köln Concert is het een meeslepend document van creativiteit, intimiteit en de dynamische kracht van een Garbarek concert.

Zie dit icoon live op Jazz Middelheim op zondag 8 juni.

Het optreden van Jan Garbarek op Jazz Middelheim belooft een betoverende reis door Scandinavische landschappen en daarbuiten. Verwacht delicate, met folk doordrenkte melodieën, spirituele diepgang en een masterclass improvisatie van een van de meest visionaire stemmen van de jazz. Van de ijzige fjorden tot eeuwenoude gezangen, Garbareks muziek nodigt luisteraars uit om jazz te ervaren als een tijdloze, grenzeloze taal.